Wady wymowy a zaburzenia mowy

Rozwój języka dziecka nie zawsze przebiega zgodnie z naszymi oczekiwaniami, wzorowanymi na obserwacjach innych dzieci czy popularnonaukowej literaturze. Należy odróżnić dwa pojęcia – zaburzenia mowy i wady wymowy. To nie jest to samo.

W mowie potocznej wszystkie odchylenia od normy wymawianiowej określa się mianem wadą wymowy, co wcale nie jest poprawne.

Definicja wady wymowy mówi, że wymowa jest wtedy wadliwa, gdy różni się od tej, jaka jest używana przez grupę społeczną, do której się należy. (Stąd wymowa języczkowego [r], tzw. francuskiego w Paryżu jest właściwa, a w naszej szerokości geograficznej już nie…)

Wady wymowy to wady artykulacyjne – naukowo określa się je mianem dyslalii. Ich przyczyny, czyli etiologia może być różnorodne. W obrębie dyslalii wyróżniamy wszelkiego rodzaju odchylenia od artykulacji poprawnej – jest ich wiele. Mogą to być nieprawidłowości w realizacji jednej głoski, kilku głosek, a nawet wszystkich, do tzw. bełkotu. W mowie zachowane są rytm, melodia i akcent, ale artykulacja jest zatarta, czasem mało zrozumiała.

Głoski mogą być:

• zupełnie nie wymawiane, opuszczane – tzw. elizja głoski, mogilalia;
• zastępowane przez inne, ale prawidłowo realizowane głoski – tzw. substytucja, paralalia;
• zniekształcane – tzw. deformacja głoski, dyslalia właściwa.

Rodzajów nieprawidłowości artykulacyjnych jest wiele. Nazwy związane są najczęściej ze sposobem wytwarzania dźwięku – tym, jak układają się wówczas narządy mowne. Czasem wręcz trudno jest opisać sposób realizacji zniekształconego dźwięku. Postaram się przedstawić je ogólnie i przystępnie.

Natomiast zaburzenia mowy to pojęcie szersze. To między innymi: mowa osób z zaburzeniami słuchu, z uszkodzeniami neurologicznymi, z niepełnosprawnością intelektualną, mutyzm, alalia, afonia, giełkot, jąkanie, opóźnienia rozwoju mowy i inne.